Trong bối cảnh chính quyền hai cấp đi vào vận hành và nhiều cải cách kinh tế đang mở ra kỷ nguyên vươn mình, ông đánh giá như thế nào về việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng và lương cơ sở – hai trụ cột thu nhập của người lao động và cán bộ, công chức?

– Ông Lê Đình Quảng: Chúng ta đang tiến hành cuộc cải cách rất mạnh mẽ để đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới với nhiều chỉ tiêu, mục tiêu kỳ vọng. Trong bối cảnh đó, việc tiến hành điều chỉnh mức lương tối thiểu và xem xét nâng lương cơ sở là hết sức cần thiết và có ý nghĩa quan trọng.

Bởi vì, chính sách tiền lương là bộ phận đặc biệt quan trọng của hệ thống chính sách kinh tế – xã hội, liên quan trực tiếp đến các cân đối lớn và góp phần xây dựng hệ thống chính trị tinh gọn, trong sạch và hoạt động có hiệu quả.

Việc điều chỉnh mức lương tối thiểu và mức lương cơ sở chính là hành động quan tâm đến thu nhập của công nhân, lao động, công chức, viên chức. Chúng ta phải tiến tới để tiền lương thực sự là nguồn thu nhập chính, bảo đảm đời sống người hưởng lương. Trả lương đúng – đủ chính là đầu tư cho phát triển, góp phần tạo động lực nâng cao năng suất, chất lượng, hoạt động hiệu quả. Từ đó góp phần tạo ra tiến bộ xã hội cũng như bảo đảm công bằng xã hội.

Có thể nói, việc điều chỉnh lần này vừa là mục tiêu vừa là động lực. Nói là động lực vì để thực hiện kỷ nguyên vươn mình cần có đội ngũ lao động với năng suất, chất lượng hiệu quả hơn. Chính vì vậy, khi người lao động được quan tâm đến đời sống, họ sẽ làm việc với chất lượng, hiệu quả hơn, tác động đến đảm bảo an sinh xã hội, ổn định chính trị. Còn mục tiêu là khi chúng ta bước vào kỷ nguyên mới với những chỉ tiêu phát triển mạnh mẽ, người lao động cũng cần được hưởng thành quả của công cuộc này.

Thực hiện tốt chính sách tiền lương cũng là một động thái đầu tư cho phát triển, từ đó, thúc đẩy nâng cao chất lượng và phát triển một cách bền vững.

Theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP của Chính phủ, mức tăng lương tối thiểu vùng từ ngày 1.1.2026 là 7,2%. Trong bối cảnh đời sống người lao động chịu áp lực lạm phát, giá cả leo thang, theo ông, mức điều chỉnh này đã tiệm cận nhu cầu thực tế và kỳ vọng của người lao động chưa?

– Ông Lê Đình Quảng: Những năm gần đây, mức tăng lương tối thiểu lần này là cao nhất. Trước đó, năm 2019 chúng ta điều chỉnh tăng 5,3%; năm 2020 tăng 5,5%; năm 2022 tăng 6% và năm 2024 tăng 6%. Vì vậy, mức tăng 7,2% là mức tăng cao nhất trong những năm gần đây.

Mức lương tối thiểu là mức thấp nhất trả cho người lao động làm những công việc đơn giản nhất, đảm bảo mức sống tối thiểu của người lao động và gia đình họ. Đó là mức sàn để bảo vệ người lao động yếu thế nhưng cũng là cơ sở để thương lượng tiền lương trên thực tế.

Khi điều chỉnh mức lương tối thiểu, hầu hết các doanh nghiệp đều thực hiện đầy đủ và có trên 60% người lao động được tăng theo mức tăng này.

Theo tính toán bộ phận kỹ thuật của Hội đồng Tiền lương Quốc gia, mức tăng khoảng 7% đáp ứng được mức sống tối thiểu của người lao động đến hết năm 2026. Như vậy, nếu tăng bình quân 7,2% thì mức lương tối thiểu cao hơn mức sống tối thiểu khoảng 0,6%.

Qua nắm bắt, chúng tôi cũng thấy rằng hiện nay thu nhập của người lao động cũng khá thấp, đời sống còn gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, với mức tăng này người lao động sẽ rất vui mừng và mức điều chỉnh này được xem là hài hòa cho cả người lao động và doanh nghiệp.

Cũng theo Nghị định số 293/2025/NĐ-CP, mức lương tối thiểu vùng I dự kiến tăng từ 4,96 lên 5,31 triệu đồng (tăng 350 nghìn), Vùng II dự kiến tăng từ 4,41 lên 4,73 triệu (tăng 320 nghìn), Vùng III dự kiến tăng từ 3,86 lên 4,14 triệu (tăng 280 nghìn), Vùng IV dự kiến tăng từ 3,45 lên 3,70 triệu (tăng 250 nghìn). Mức tăng này sẽ tác động thực tế đến nhóm thu nhập thấp như thế nào, thưa ông?

– Ông Lê Đình Quảng: Như tôi đã chia sẻ, đây là mức tăng lương tối thiểu cao nhất từ trước đến nay. Hiện nay, hầu hết doanh nghiệp trả lương cao hơn tối thiểu, lương tối thiểu chủ yếu là căn cứ đóng Bảo hiểm xã hội (BHXH) và để thương lượng tiền lương thực tế.

Qua thực tế nắm bắt tình hình triển khai có trên 60% doanh nghiệp tăng đồng loạt cho người lao động, một số khác ưu tiên tăng cho nhóm lương thấp. Trong bối cảnh hiện nay, với mức tăng này người lao động sẽ được cải thiện thu nhập khá nhiều và đặc biệt tốt cho an sinh xã hội. Do mức đóng BHXH cũng sẽ được điều chỉnh, tránh tình trạng lương hưu quá thấp sau này.

Bên cạnh việc đem lại niềm vui cho công nhân, người lao động, khi điều chỉnh mức lương tối thiểu, nhiều doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ có thể chịu áp lực chi phí. Theo ông, có cần cơ chế hỗ trợ để doanh nghiệp thích nghi và tránh sa thải lao động?

– Ông Lê Đình Quảng: Việc điều chỉnh mức lương tối thiểu sẽ giúp người lao động tăng động lực, năng suất, đem lại lợi ích nhiều hơn cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, bên cạnh đó, các doanh nghiệp, nhất là nhỏ, siêu nhỏ cũng đối mặt với áp lực chi phí.

Bởi vậy, để giúp giảm thiểu những khó khăn, doanh nghiệp cần nỗ lực cắt chi phí không hợp lý, quản trị khoa học, áp dụng công nghệ, tập trung nguồn lực cho đầu tư nhân lực và điều chỉnh tiền lương. Nhà nước nên giảm các chi phí bất hợp lý, đặc biệt trong thủ tục hành chính, để doanh nghiệp có nguồn lực thực hiện điều chỉnh mức lương tối thiểu. Đó cũng là đầu tư cho nguồn nhân lực, hướng tới phát triển bền vững.

Có ý kiến cho rằng lương tối thiểu hiện vẫn thấp hơn mức sống tối thiểu ở đô thị lớn như Hà Nội, TPHCM. Ông nhìn nhận và đề xuất cách xác định mức sống tối thiểu thế nào cho sát thực tế?

– Ông Lê Đình Quảng: Mức lương tối thiểu là để đáp ứng mức sống tối thiểu của gia đình họ. Hiện mức sống tối thiểu tính theo ba cấu phần: Một là chi phí trực tiếp cho người lao động; hai là chi phí gia đình (nuôi con tính 70% chi phí của người lao động) và ba là chi phí nhà ở.

Trong chi phí trực tiếp có lương thực, thực phẩm và phi lương thực, thực phẩm. Hiện, chi phí lương thực thực phẩm đang tính theo kết quả điều tra mức sống dân cư, rổ hàng hóa và chuẩn 2.300 kcal/ngày. Chúng ta đang xác định, chi phí cho lương thực chiếm 52% và phi lương thực, thực phẩm là 48%.

Tuy nhiên, hiện nay cách tính này đang tồn tại bất cập. Đó là, tỉ lệ 52% còn cao so với mức độ phát triển, cần giảm tỉ lệ này để tỉ lệ phản ánh nhu cầu phi lương thực, thực phẩm cao hơn, khi đó mức sống tối thiểu tính toán sẽ cao hơn, sát thực tế hơn.

Chúng ta cũng cần phân biệt “lương tối thiểu” với “lương đủ sống”: lương đủ sống là mức thấp nhất cho lao động làm việc theo giờ tiêu chuẩn và bảo đảm các chi phí cơ bản cho người lao động và gia đình họ. Còn mức lương tối thiểu là mức lương trả cho người lao động để duy trì cuộc sống. Chi phí cơ bản cho người lao động hiện nay sẽ bao gồm thực phẩm đủ dinh dưỡng, nhà ở phù hợp, đi lại, giáo dục và thậm chí là tích lũy dự phòng…, vì vậy họ cần một mức lương cao hơn.

Ví dụ năm 2018, lương đủ sống ngành dệt may ở TPHCM là gần 9 triệu, trong khi lương tối thiểu Vùng I tại TPHCM chỉ gần 4 triệu. Tôi nghĩ về lâu dài chúng ta nên tiến tới xác định và xây dựng mức lương đủ sống.

Cũng có nhiều người lo ngại, với mức tăng 7,2% lương tối thiểu sẽ kéo theo chi phí bảo hiểm xã hội, chi phí nhân công tăng theo. Vậy theo ông, liệu có nguy cơ tạo vòng luẩn quẩn giá – lương – lạm phát trong nền kinh tế?

– Ông Lê Đình Quảng: Rất nhiều năm chúng ta đều lo ngại về vấn đề này. Thậm chí có những năm chưa tăng, chỉ mới đề xuất mà giá cả đã tăng và như vậy việc điều chỉnh mức lương tối thiểu không có nhiều ý nghĩa.

Mỗi lần điều chỉnh, chúng ta cần triển khai đồng bộ các giải pháp để ổn định kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, theo dõi những năm gần đây chúng ta có thể thấy chỉ số CPI vẫn được kiểm soát, khống chế trong mức cho phép. Trong thời gian tới chúng ta vẫn cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, ngăn điều chỉnh giá bất hợp lý để bảo đảm ý nghĩa của việc tăng lương. Ở cấp doanh nghiệp, tổ chức công đoàn cũng phải tham gia để tránh tình trạng tăng lương nhưng lại cắt giảm các khoản khác làm mất ý nghĩa tăng lương.

Trong bối cảnh đất nước chuyển sang mô hình chính quyền 2 cấp và kỳ vọng cao về nâng cao chất lượng sống, ông có khuyến nghị nào để chính sách tiền lương trở thành động lực phát triển chứ không phải gánh nặng cho ngân sách?

– Ông Lê Đình Quảng: Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, sắp xếp lại theo hướng tinh gọn, mạnh, hiệu lực, hiệu quả, chúng ta cần tiến hành triệt để cải cách chế độ tiền lương theo tinh thần Nghị quyết 27. Đương nhiên, có thể điều chỉnh một vài nội dung để phù hợp mô hình mới, đặc biệt là vị trí việc làm.

Khi sắp xếp tinh gọn bộ máy, chúng ta sẽ có điều kiện vừa cải cách vừa nâng lương cho người lao động, cán bộ, công chức mạnh mẽ hơn, thậm chí tạo bước đột phá. Thu nhập của người lao động cần được nâng lên đồng bộ với chỉ tiêu, mục tiêu phát triển. Đó sẽ vừa là mục tiêu, vừa là động lực để thực hiện thành công kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!

Nguồn: Báo Lao động